ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ: “Audi Alteram Partem” ಎಂಬುದು ನೈಸರ್ಗಿಕ ನ್ಯಾಯದ (Natural Justice) ಪ್ರಮುಖ ತತ್ವವಾಗಿದೆ. ಇದರ ಅರ್ಥ, ಯಾವುದೇ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಹಕ್ಕುಗಳು, ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳು ಅಥವಾ ಸ್ಥಾನಮಾನಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕೂಲ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲು, ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ತನ್ನ ವಿರುದ್ಧದ ಆರೋಪ ಅಥವಾ ವಿಷಯವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡು, ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ತನ್ನ ವಾದವನ್ನು ಮಂಡಿಸಲು ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತ ಅವಕಾಶ ನೀಡಬೇಕು ಎಂಬುದು. ಅಂದರೆ, ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಕೇಳದೆ ಅವನ ವಿರುದ್ಧ ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಳ್ಳಬಾರದು.
ಈ ತತ್ವವು ಕೇವಲ ಮಾತು ಕೇಳುವುದಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆರೋಪ ಅಥವಾ ಪ್ರಕರಣದ ಸ್ವರೂಪದ ಬಗ್ಗೆ ಸಮರ್ಪಕ ನೋಟಿಸ್ ನೀಡುವುದು, ತನ್ನ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುವುದು, ಅವಲಂಬಿಸಿರುವ ಸಾಕ್ಷ್ಯ ಅಥವಾ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುವುದು ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಭಾನುಸಾರ ತನ್ನ ಪರವಾದ ಸಾಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ಮಂಡಿಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುವುದು ಇದರ ಭಾಗವಾಗಬಹುದು.
ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ, ಅರೆ-ನ್ಯಾಯಾಂಗೀಯ (quasi-judicial) ಹಾಗೂ ನ್ಯಾಯಾಂಗೀಯ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಈ ತತ್ವವು ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತ ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಮುಖ ರಕ್ಷಣೆಯಾಗಿದೆ.
ಆದರೆ ಇದು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲೂ ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಅಥವಾ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ವಿಧಾನವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಬೇಕೆಂಬ ನಿಯಮವಲ್ಲ. ಪ್ರಕರಣದ ಸ್ವರೂಪ, ಕಾನೂನಿನ ಉದ್ದೇಶ ಮತ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ವಿಚಾರಣೆಯ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಇರಬಹುದು. ಇದರ ಮೂಲ ಉದ್ದೇಶವೆಂದರೆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರತಿಕೂಲ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಏಕಪಕ್ಷೀಯವಾಗಿ ಕೈಗೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿ, ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು.
ಉಲ್ಲೇಖಾರ್ಹ ಪ್ರಮುಖ ತೀರ್ಪು: Union of India v. Tulsiram Patel, (1985) 3 SCC 398