ಪೇಟೆಂಟ್ ಕಾಯ್ದೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 100ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ದುಬಾರಿ ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ, ಅಗತ್ಯವಿರುವ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ವಾಣಿಜ್ಯೇತರ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಒದಗಿಸಬಹುದು

ಜೀವ ರಕ್ಷಕ ಔಷಧಿಗಳು ಅತಿಯಾದ ಬೆಲೆಗೆ ಮಾರಾಟವಾಗುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯದ ಹಿತದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಸರ್ಕಾರವು ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಕೇರಳ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಮಹತ್ವದ ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ. ಪೇಟೆಂಟ್ ಕಾಯ್ದೆ, 1970ರ ಸೆಕ್ಷನ್ 100ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಪೇಟೆಂಟ್ ಪಡೆದ ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ, ಅಗತ್ಯವಿರುವ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ವಾಣಿಜ್ಯೇತರ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವ ಅಧಿಕಾರ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕಿದೆ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದೆ.

ಪ್ರಕರಣದ ಹಿನ್ನೆಲೆ

ಸ್ತನ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ನಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದ ನಿವೃತ್ತ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಉದ್ಯೋಗಿಯೊಬ್ಬರು, ತಮ್ಮ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಿದ್ದ ‘ರಿಬೋಸಿಕ್ಲಿಬ್’ (Ribociclib) ಔಷಧಿಯ ಬೆಲೆ ಅತ್ಯಧಿಕವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಕೈಗೆಟುಕುವ ದರದಲ್ಲಿ ಒದಗಿಸಲು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಸೂಕ್ತ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕೆಂದು ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು. ಪೇಟೆಂಟ್ ಕಾಯ್ದೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 92 ಅಥವಾ ಸೆಕ್ಷನ್ 100ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸಬೇಕೆಂಬುದು ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ಬೇಡಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು.

ಆದರೆ, ಪ್ರಕರಣದ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅರ್ಜಿದಾರರು ನಿಧನರಾದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಜೀವ ರಕ್ಷಕ ಔಷಧಿಗಳ ಅತಿಯಾದ ಬೆಲೆಯ ಕುರಿತಾದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ, ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಸಿತು.

ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಪ್ರಮುಖ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು

ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಹರಿಶಂಕರ್ ವಿ. ಮೆನನ್ ಅವರು, ಪೇಟೆಂಟ್ ಕಾಯ್ದೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 100 ಅನ್ನು ಕೇವಲ ಸರ್ಕಾರಿ ಇಲಾಖೆಗಳ ಆಂತರಿಕ ಬಳಕೆಗೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾಗದು ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದರು. ಈ ವಿಧಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರವು ಪೇಟೆಂಟ್ ಪಡೆದ ಔಷಧಿಯನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಅಥವಾ ತಯಾರಿಸಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡಲು ಹಾಗೂ ಅದನ್ನು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ವಾಣಿಜ್ಯೇತರ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ಅಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿದೆ.

ಔಷಧಿಯ ಬೆಲೆ ಅತಿಯಾಗಿದ್ದು, ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಅದನ್ನು ಖರೀದಿಸುವುದು ಅಸಾಧ್ಯವಾಗುವಂತಹ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರದ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶ ಅಗತ್ಯವಾಗಬಹುದು ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ತಿಳಿಸಿತು. ಪೇಟೆಂಟ್ ಹಕ್ಕುಗಳು ಔಷಧಿ ತಯಾರಕರಿಗೆ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡಿದರೂ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯದ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸುವಂತಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ತೀರ್ಪಿನ ಪ್ರಮುಖ ಸಾರವಾಗಿದೆ.

ಇದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಪೇಟೆಂಟ್ ಕಾಯ್ದೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 83ರಲ್ಲಿರುವ ತತ್ವಗಳು, ಸಂವಿಧಾನದ ಅನುಚ್ಛೇದ 21ರ ಜೀವಿಸುವ ಹಕ್ಕು ಮತ್ತು ಅನುಚ್ಛೇದ 47ರ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸುಧಾರಣೆಯ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಪರಿಗಣಿಸಿತು.

ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಜವಾಬ್ದಾರಿ

ಯಾವುದೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಔಷಧಿಯ ಬೆಲೆ ಜನರಿಗೆ ಕೈಗೆಟುಕುವಂತಿದೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಅಗತ್ಯವಾದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಸಂಗ್ರಹಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಹೈಕೋರ್ಟ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿತು. ಔಷಧಿಯ ಬೆಲೆ, ಲಭ್ಯತೆ ಮತ್ತು ರೋಗಿಗಳ ಮೇಲೆ ಬೀರುವ ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದ ನಂತರ, ಸೆಕ್ಷನ್ 100ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ನಿರ್ಧರಿಸಬೇಕು.

ಆದರೆ, ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಔಷಧಿಯಾದ ರಿಬೋಸಿಕ್ಲಿಬ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸೆಕ್ಷನ್ 100 ಅನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ಜಾರಿಗೊಳಿಸುವಂತೆ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ನೇರ ಆದೇಶ ನೀಡಲಿಲ್ಲ. ಅಂತಹ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕೇ ಎಂಬುದು ಅಗತ್ಯ ಮಾಹಿತಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ನಿರ್ಧರಿಸಬೇಕಾದ ನೀತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಯವೆಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿತು.

ತೀರ್ಪಿನ ಮಹತ್ವ

ಈ ತೀರ್ಪು ಔಷಧಿಗಳ ಮೇಲಿನ ಪೇಟೆಂಟ್ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯದ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳ ನಡುವಿನ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳುತ್ತದೆ. ಪೇಟೆಂಟ್ ಪಡೆದ ಔಷಧಿಯ ಬೆಲೆ ಅತಿಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಜೀವ ರಕ್ಷಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯೇ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಿಗೆ ನಿಲುಕದಂತಾದರೆ, ಸರ್ಕಾರವು ಕಾನೂನಿನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಈ ತೀರ್ಪು ಗುರುತಿಸಿದೆ.

ಆದಾಗ್ಯೂ, ಔಷಧಿಯ ಬೆಲೆ ಅತಿಯಾಗಿದೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶ ಅಗತ್ಯವಿದೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ತೀರ್ಮಾನಿಸಲು ವಸ್ತುನಿಷ್ಠ ಮಾಹಿತಿಯ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ಈ ತೀರ್ಪು ಪೇಟೆಂಟ್ ಪಡೆದ ಎಲ್ಲ ಔಷಧಿಗಳ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಆದೇಶವಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ, ಕೈಗೆಟುಕದ ಬೆಲೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಅಗತ್ಯ ಔಷಧಿಗಳು ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಲಭ್ಯವಾಗದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರ ತನ್ನ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಬಳಸಬಹುದೆಂಬುದನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಕರಣದ ವಿವರಗಳು

ಪ್ರಕರಣದ ಹೆಸರು: In Re Exorbitant Pricing of Life Saving Patented Medicines

ನ್ಯಾಯಾಲಯ: ಕೇರಳ ಹೈಕೋರ್ಟ್

ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ: ಹರಿಶಂಕರ್ ವಿ. ಮೆನನ್

ಪ್ರಕರಣ ಸಂಖ್ಯೆ: W.P.(C) No. 18999 of 2022

ತೀರ್ಪಿನ ದಿನಾಂಕ: 28 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2026

ತೀರ್ಪಿನ ಉಲ್ಲೇಖ: 2026:KER:74251