ಸೋತ ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕರಿಗೆ ಅಧಿಕಾರದ ಸ್ಥಾನ ಕಲ್ಪಿಸಲು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅಧಿಕಾರ ಬಳಸುವಂತಿಲ್ಲ: ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಭೂ ಮಂಜೂರಾತಿ ಸಮಿತಿ ರಚನೆ ರದ್ದುಪಡಿಸಿದ ಕರ್ನಾಟಕ ಹೈಕೋರ್ಟ್

ಪ್ರಕರಣದ ವಿವರ

ಗುರುರಾಜ ಗಂಟಿಹೊಳೆ ವಿರುದ್ಧ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಇತರರು (Gururaj Gantihole v. State of Karnataka), ರಿಟ್ ಮೇಲ್ಮನವಿ ಸಂಖ್ಯೆ 2030/2026 (KLR-RES).

ನ್ಯಾಯಾಲಯ: ಕರ್ನಾಟಕ ಹೈಕೋರ್ಟ್, ಬೆಂಗಳೂರು.

ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳು: ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಡಿ.ಕೆ. ಸಿಂಗ್ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಎಚ್. ಶಾಂತಿ ಭೂಷಣ್.

ತೀರ್ಪಿನ ದಿನಾಂಕ: 02-11-2026.

ಪ್ರಕರಣದ ಹಿನ್ನೆಲೆ

2023ರ ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಬೈಂದೂರು ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಗುರುರಾಜ ಗಂಟಿಹೊಳೆ ಅವರು ಶಾಸಕರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದ್ದರು. ಕರ್ನಾಟಕ ಭೂ ಕಂದಾಯ ಕಾಯ್ದೆ, 1964ರ ಸೆಕ್ಷನ್ 94-A(1) ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕ ಭೂ ಕಂದಾಯ ನಿಯಮಗಳು, 1966ರ ನಿಯಮ 108-E ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲಾದ ಭೂ ಮಂಜೂರಾತಿ ಸಮಿತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಸರ್ಕಾರವು 02-11-2023ರಂದು ನೇಮಿಸಿತ್ತು.

ಆದರೆ, ಈ ಸಮಿತಿಯು ತನ್ನ ಕಾರ್ಯಾರಂಭ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೂ ಮುನ್ನವೇ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವು 04-12-2023ರಂದು ಮತ್ತೊಂದು ಅಧಿಸೂಚನೆ ಹೊರಡಿಸಿ, ಅದೇ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಭೂ ಮಂಜೂರಾತಿ ಸಮಿತಿಯನ್ನು ರಚಿಸಿತು. ಈ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸಮಿತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಗುರುರಾಜ ಗಂಟಿಹೊಳೆ ಅವರ ವಿರುದ್ಧ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿ ಸೋತಿದ್ದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ ಕೆ. ಗೋಪಾಲ್ ಪೂಜಾರಿ ಅವರನ್ನು ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು.

ನಂತರ, 26-12-2023ರಂದು ಹೊರಡಿಸಿದ ಮತ್ತೊಂದು ಅಧಿಸೂಚನೆಯ ಮೂಲಕ ಎರಡೂ ಸಮಿತಿಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಿ ಬಾಕಿ ಅರ್ಜಿಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಗುರುರಾಜ ಗಂಟಿಹೊಳೆ ಅವರ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯ ಸಮಿತಿಗೆ 12,313 ಅರ್ಜಿಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೆ ಮಾಡಿದ್ದರೆ, ಗೋಪಾಲ್ ಪೂಜಾರಿ ಅವರ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸಮಿತಿಗೆ 23,983 ಅರ್ಜಿಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು.

ಈ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸಮಿತಿಯ ರಚನೆಗೆ ಕಾನೂನಿನಡಿ ಅಗತ್ಯವಾದ ಆಧಾರಗಳಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ತಮ್ಮ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆದಿದೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿ ಗುರುರಾಜ ಗಂಟಿಹೊಳೆ ಅವರು ಕರ್ನಾಟಕ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ರಿಟ್ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು.

ಏಕಸದಸ್ಯ ಪೀಠದ ಆದೇಶ

ಗುರುರಾಜ ಗಂಟಿಹೊಳೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದ W.P. No. 4097/2024 ಅರ್ಜಿಯನ್ನು 04-08-2026ರಂದು ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಿದ ಏಕಸದಸ್ಯ ಪೀಠವು ವಜಾಗೊಳಿಸಿತ್ತು.

ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸಮಿತಿ ರಚಿಸಲು ಸಾಕಷ್ಟು ಅರ್ಜಿಗಳು ಬಾಕಿ ಇದ್ದವು ಎಂಬ ಸರ್ಕಾರದ ವಾದವನ್ನು ಪೀಠವು ಪರಿಗಣಿಸಿತ್ತು. ಈ ಸಂಬಂಧ ಕುಂದಾಪುರ ತಹಶೀಲ್ದಾರರು 29-07-2026ರಂದು ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದ ಅಫಿಡವಿಟ್‌ನಲ್ಲಿನ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ, ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸಮಿತಿ ರಚಿಸುವ ಸರ್ಕಾರದ ನಿರ್ಧಾರದಲ್ಲಿ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ಮಾಡುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿತ್ತು.

ಈ ಆದೇಶವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ ಗುರುರಾಜ ಗಂಟಿಹೊಳೆ ಅವರು ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನ ವಿಭಾಗೀಯ ಪೀಠಕ್ಕೆ ಮೇಲ್ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.

ಮೇಲ್ಮನವಿದಾರರ ವಾದಗಳು

ಮೇಲ್ಮನವಿದಾರರ ಪರ ಹಿರಿಯ ವಕೀಲರು, ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸಮಿತಿಯನ್ನು ರಚಿಸುವ ಮೊದಲು ಸರ್ಕಾರವು ಕಾನೂನಿನಡಿ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ರಚಿಸಿಕೊಂಡಿರುವುದಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ದಾಖಲೆಗಳಿಲ್ಲ ಎಂದು ವಾದಿಸಿದರು.

ಅಲ್ಲದೆ, 2023ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೊರಡಿಸಿದ ಅಧಿಸೂಚನೆಯ ಸಿಂಧುತ್ವವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವಾಗ, ಸುಮಾರು ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಅಂದರೆ 29-07-2026ರಂದು ತಹಶೀಲ್ದಾರರು ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಅಫಿಡವಿಟ್ ಅನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ವಾದಿಸಿದರು.

ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಸೋತಿದ್ದ ಕೆ. ಗೋಪಾಲ್ ಪೂಜಾರಿ ಅವರನ್ನು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸಮಿತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಿ, ಶಾಸಕರ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯ ಸಮಿತಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಅರ್ಜಿಗಳನ್ನು ಆ ಸಮಿತಿಗೆ ಹಂಚಿಕೆ ಮಾಡಿರುವುದು ರಾಜಕೀಯ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ವಾದಿಸಲಾಯಿತು.

ಇದಲ್ಲದೆ, ನಿಯಮ 108-EE ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸಮಿತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನು ನೇಮಿಸಲು ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅರ್ಹತೆ ಅಥವಾ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸದಿರುವುದು ಸಂವಿಧಾನದ ಅನುಚ್ಛೇದ 14ಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದೆ ಎಂಬ ವಾದವನ್ನೂ ಮಂಡಿಸಲಾಯಿತು.

ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರತಿವಾದಿಗಳ ವಾದಗಳು

ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ಪರವಾಗಿ, ಭೂ ಕಂದಾಯ ಕಾಯ್ದೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 94-A(2-A) ಮತ್ತು ನಿಯಮ 108-EE ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸಮಿತಿಯನ್ನು ರಚಿಸಲು ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಅಧಿಕಾರವಿದೆ ಎಂದು ವಾದಿಸಲಾಯಿತು.

ಬೈಂದೂರು ಮತ್ತು ವಂಡ್ಸೆ ಹೋಬಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಭೂ ಮಂಜೂರಾತಿ ಅರ್ಜಿಗಳು ಬಾಕಿ ಇದ್ದ ಕಾರಣ ಅವುಗಳನ್ನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ವಿಲೇವಾರಿ ಮಾಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸಮಿತಿಯನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಲಾಯಿತು.

ಗೋಪಾಲ್ ಪೂಜಾರಿ ಅವರು ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಸೋತಿರುವುದರಿಂದ ಮಾತ್ರ ಅವರನ್ನು ಸಮಿತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ನಿರ್ಬಂಧವಿಲ್ಲ ಎಂದೂ ಪ್ರತಿವಾದಿಸಲಾಯಿತು.

ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಮುಂದಿದ್ದ ಪ್ರಮುಖ ಕಾನೂನು ಪ್ರಶ್ನೆ

ಕರ್ನಾಟಕ ಭೂ ಕಂದಾಯ ಕಾಯ್ದೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 94-A(2-A) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸಮಿತಿಯನ್ನು ರಚಿಸುವ ಮೊದಲು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವು ಸಂಬಂಧಿತ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ, ಅಂತಹ ಸಮಿತಿಯ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ರೂಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಕಡ್ಡಾಯವೇ?

ಅಲ್ಲದೆ, ಅಧಿಸೂಚನೆ ಹೊರಡಿಸಿದ ನಂತರ ಸಲ್ಲಿಸಲಾದ ಅಫಿಡವಿಟ್ ಅಥವಾ ಹೊಸದಾಗಿ ನೀಡಲಾದ ಕಾರಣಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮೂಲ ಅಧಿಸೂಚನೆಯಲ್ಲಿನ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ದೋಷವನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಬಹುದೇ?

ಸೆಕ್ಷನ್ 94-A(2-A) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರದ ಅಧಿಕಾರದ ಮಿತಿ

ಕರ್ನಾಟಕ ಭೂ ಕಂದಾಯ ಕಾಯ್ದೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 94-A ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಭೂಮಿಯ ಅನಧಿಕೃತ ಸಾಗುವಳಿಯನ್ನು ನಿಗದಿತ ಷರತ್ತುಗಳಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟು ಸಕ್ರಮಗೊಳಿಸಿ ಭೂಮಿ ಮಂಜೂರು ಮಾಡುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಈ ಕಾಯ್ದೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 94-A(2-A) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸಮಿತಿಯ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯಕ್ಕೆ ಸರ್ಕಾರ ಬಂದರೆ ಒಂದು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸಮಿತಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಬಹುದು.

ಆದರೆ, ಇಂತಹ ಸಮಿತಿಯನ್ನು ರಚಿಸುವ ಅಧಿಕಾರವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸರ್ಕಾರದ ಅನಿಯಂತ್ರಿತ ವಿವೇಚನೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿತು.

ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸಮಿತಿಯ ರಚನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಗುರುತಿಸಿತು:

1. ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸಮಿತಿಯನ್ನು ರಚಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವು ರೂಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.

2. ಆ ಅಗತ್ಯವು ಕಾಯ್ದೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 94-A(4) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಭೂಮಿ ಮಂಜೂರು ಮಾಡುವ ಶಾಸನಬದ್ಧ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿರಬೇಕು.

3. ಸರ್ಕಾರದ ಅಭಿಪ್ರಾಯವು ಸಂಬಂಧಿತ ಮತ್ತು ವಸ್ತುನಿಷ್ಠ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿರಬೇಕು.

ಹೀಗಾಗಿ, ಸರ್ಕಾರದ ಅಭಿಪ್ರಾಯವು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಇಚ್ಛೆ, ಊಹೆ ಅಥವಾ ಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲದ ಕಾರಣಗಳ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿರಬಾರದು ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ತಿಳಿಸಿತು.

ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನ ಹಿಂದಿನ ತೀರ್ಪುಗಳ ಅನ್ವಯ

ಈ ಕಾನೂನು ತತ್ವವನ್ನು ವಿವರಿಸುವಾಗ ಹೈಕೋರ್ಟ್, Barium Chemicals Ltd. v. Company Law Board ಮತ್ತು Bhikhubhai Vithlabhai Patel v. State of Gujarat ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿನ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನ ತೀರ್ಪುಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿತು.

ಸರ್ಕಾರವು ಒಂದು ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಬರುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅದರ ಅಭಿಪ್ರಾಯವು ವ್ಯಕ್ತಿನಿಷ್ಠವಾಗಿರಬಹುದು. ಆದರೆ, ಆ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಸಂಬಂಧಿತ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಸೂಕ್ತ ಮಾಹಿತಿಯ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಇರಬೇಕು. ಆ ಮಾಹಿತಿಗೂ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೂ ತಾರ್ಕಿಕ ಸಂಬಂಧವಿರಬೇಕು ಎಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿರುವುದನ್ನು ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಗಮನಿಸಿತು.

ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಸರ್ಕಾರದ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮಾಹಿತಿಯ ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಮರುಪರಿಶೀಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಆ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಆಧಾರವಾಗಿರುವ ಮಾಹಿತಿ ಸಂಬಂಧಿತವಾಗಿದೆಯೇ ಅಥವಾ ಅನಗತ್ಯ, ಕಲ್ಪಿತ ಹಾಗೂ ಬಾಹ್ಯ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿತು.

ನಂತರ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಅಫಿಡವಿಟ್ ಆಧರಿಸಿ ಅಧಿಸೂಚನೆಯನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ

ಈ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸಮಿತಿಯನ್ನು ರಚಿಸಿದ 04-12-2023ರ ಅಧಿಸೂಚನೆಯಲ್ಲಿ, ಅಂತಹ ಸಮಿತಿಯ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಸರ್ಕಾರವು ಯಾವ ಮಾಹಿತಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಪರಿಗಣಿಸಿತು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಸೂಚನೆ ಇರಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಗಮನಿಸಿತು.

ಅಧಿಸೂಚನೆಯನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಲು ಸರ್ಕಾರವು 29-07-2026ರಂದು ತಹಶೀಲ್ದಾರರು ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಅಫಿಡವಿಟ್ ಅನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿತ್ತು.

ಆ ಅಫಿಡವಿಟ್ ಪ್ರಕಾರ, ಬೈಂದೂರು ಹೋಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 13,253 ಅರ್ಜಿಗಳಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ 2,692 ಅರ್ಜಿಗಳು ಬಾಕಿ ಇದ್ದವು. ವಂಡ್ಸೆ ಹೋಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 23,722 ಅರ್ಜಿಗಳಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ 1,889 ಅರ್ಜಿಗಳು ಬಾಕಿ ಇದ್ದವು. ಎರಡೂ ಹೋಬಳಿಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಒಟ್ಟು 4,581 ಅರ್ಜಿಗಳು ಬಾಕಿ ಇದ್ದವು ಎಂದು ತಿಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು.

ಆದರೆ, ಈ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳನ್ನು ಅಧಿಸೂಚನೆ ಹೊರಡಿಸಿದ ಸುಮಾರು ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆದ್ದರಿಂದ, 2026ರಲ್ಲಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಅಫಿಡವಿಟ್ 2023ರಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರವು ಯಾವ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿತ್ತು ಎಂಬುದನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿತು.

ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನ Mohinder Singh Gill v. Chief Election Commissioner, (1978) 1 SCC 405 ತೀರ್ಪನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಯಿತು.

ಸರ್ಕಾರದ ಆದೇಶವು ಯಾವ ಕಾರಣಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಹೊರಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆಯೋ, ಅದರ ಸಿಂಧುತ್ವವನ್ನು ಅದೇ ಕಾರಣಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು. ನಂತರ ಅಫಿಡವಿಟ್ ಅಥವಾ ಇತರ ದಾಖಲೆಗಳ ಮೂಲಕ ಹೊಸ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಮೂಲ ಆದೇಶವನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂಬ ತತ್ವವನ್ನು ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಅನ್ವಯಿಸಿತು.

ರಾಜಕೀಯ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಸಮಿತಿ ರಚಿಸಿರುವುದರ ಕುರಿತು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಅಭಿಪ್ರಾಯ

ಪ್ರಕರಣದ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸಮಿತಿಯ ರಚನೆಯ ಹಿಂದಿನ ಸಂದರ್ಭಗಳನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿತು.

ಗೋಪಾಲ್ ಪೂಜಾರಿ ಅವರು ಆಗಿನ ಕಂದಾಯ ಸಚಿವರಿಗೆ ಪತ್ರ ಬರೆದು, ಬೈಂದೂರು ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 33,000 ಅರ್ಜಿಗಳು ಬಾಕಿ ಇವೆ ಎಂಬ ಕಾರಣ ನೀಡಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸಮಿತಿ ರಚಿಸುವಂತೆ ಕೋರಿದ್ದರು. ಅದೇ ಪತ್ರದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ಸಮಿತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನಾಗಿ ಹಾಗೂ ಇತರ ಮೂವರನ್ನು ಸದಸ್ಯರನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸುವಂತೆಯೂ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿದ್ದರು.

ಆ ಪತ್ರದ ಮೇಲೆ ಕಂದಾಯ ಸಚಿವರು ಸೂಕ್ತ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳುವಂತೆ ಟಿಪ್ಪಣಿ ಮಾಡಿದ್ದರು.

ನಂತರ ಮಹಿಳಾ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಚಿವರೂ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಕೋರಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಕಂದಾಯ ಸಚಿವರಿಗೆ ಪತ್ರ ಬರೆದಿದ್ದರು. ಆ ಪತ್ರದಲ್ಲಿಯೂ ಗೋಪಾಲ್ ಪೂಜಾರಿ ಅವರನ್ನು ಅಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸುವಂತೆ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು.

ಅಂತಿಮವಾಗಿ, 04-12-2023ರಂದು ಹೊರಡಿಸಲಾದ ಅಧಿಸೂಚನೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಪತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿದ್ದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನೇ ಸಮಿತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಮತ್ತು ಸದಸ್ಯರನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು.

ಆದರೆ, ಸಮಿತಿ ರಚನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸರ್ಕಾರವು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಿದ ಯಾವುದೇ ವಸ್ತುನಿಷ್ಠ ಮಾಹಿತಿ ಅಥವಾ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮುಂದೆ ಮಂಡಿಸಿರಲಿಲ್ಲ.

ಈ ಎಲ್ಲ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿದ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು, ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಸೋತ ನಂತರ ಗೋಪಾಲ್ ಪೂಜಾರಿ ಅವರು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸಮಿತಿಯ ಮೂಲಕ ಅಧಿಕಾರದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿರುವುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿತು.

ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ನೀಡಲಾದ ಶಾಸನಬದ್ಧ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅಥವಾ ರಾಜಕೀಯ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಈಡೇರಿಸಲು ಬಳಸುವಂತಿಲ್ಲ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿತು.

ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅಧಿಕಾರವು ಜನರ ಸೇವೆಗಾಗಿ, ರಾಜಕೀಯ ಪುನರ್ವಸತಿಗಾಗಿ ಅಲ್ಲ

ಈ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅಧಿಕಾರದ ಉದ್ದೇಶದ ಕುರಿತು ಮಹತ್ವದ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿತು.

ಅಧಿಕಾರವು ಜನರ ಸೇವೆಗಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ವಹಿಸಲಾದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಸೋತ ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಅಧಿಕಾರದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುವ ಸಾಧನವಾಗಿ ಅದನ್ನು ಬಳಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ತಿಳಿಸಿತು.

ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ತೀರ್ಪಿನ ಆರಂಭದಲ್ಲಿಯೇ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಮಹತ್ವದ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ:

"Power is entrusted to public authorities to serve the people, not to provide a refuge for those who have lost their political standing."

(ಕರ್ನಾಟಕ ಹೈಕೋರ್ಟ್, Gururaj Gantihole v. State of Karnataka, W.A. No. 2030/2026, ತೀರ್ಪಿನ ಪುಟ 3-4.)

ಈ ಅಭಿಪ್ರಾಯದ ಮೂಲಕ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ವೈಯಕ್ತಿಕ ರಾಜಕೀಯ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸುವುದು ಆಡಳಿತದ ಮೂಲ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ.

ನಿಯಮ 108-EE ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ನೇಮಕಾತಿಗೆ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿ ಅಗತ್ಯ

ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸಮಿತಿಯ ರಚನೆಯ ಜೊತೆಗೆ, ಕರ್ನಾಟಕ ಭೂ ಕಂದಾಯ ನಿಯಮಗಳ ನಿಯಮ 108-EE ಅಡಿಯಲ್ಲಿನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ನೇಮಕಾತಿಯ ವಿಧಾನವನ್ನೂ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಪರಿಶೀಲಿಸಿತು.

ನಿಯಮ 108-E ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲಾದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಮಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಬಂಧಿತ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಶಾಸಕರು ಸದಸ್ಯರಾಗಿರುವುದು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, ನಿಯಮ 108-EE ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸಮಿತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಸರ್ಕಾರವು ಯಾವುದೇ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ನೇಮಿಸಲು ಅವಕಾಶವಿದೆ. ಅಂತಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಇರಬೇಕಾದ ಅರ್ಹತೆ, ಅನುಭವ ಅಥವಾ ಇತರ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ನಿಯಮವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟಪಡಿಸಿಲ್ಲ.

ಎರಡೂ ಸಮಿತಿಗಳು ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಶಾಸನಬದ್ಧ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ, ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸಮಿತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ನೇಮಕಾತಿಯೂ ವಸ್ತುನಿಷ್ಠ ಮಾನದಂಡಗಳಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರಬೇಕು ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿತು.

ಆದಾಗ್ಯೂ, ನಿಯಮ 108-EE ಅನ್ನು ಅಸಂವಿಧಾನಿಕ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿ ರದ್ದುಪಡಿಸಲು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ನಿರಾಕರಿಸಿತು.

ಅದರ ಬದಲಾಗಿ, ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸಮಿತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನು ನೇಮಿಸಲು ಸೂಕ್ತ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವಂತೆ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ನಿರ್ದೇಶನ ನೀಡಿತು.

ಆ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಾನೂನಿನ ಸೂಕ್ತ ಜ್ಞಾನ, ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ಸಂಬಂಧಿತ ಅನುಭವ, ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ, ಗೌಪ್ಯತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡುವ ಗುಣ ಮತ್ತು ದೋಷರಹಿತ ನಡವಳಿಕೆ ಮುಂತಾದ ವಸ್ತುನಿಷ್ಠ ಮಾನದಂಡಗಳು ಇರಬೇಕು ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಸೂಚಿಸಿತು.

ನೇಮಕಾತಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತ, ಪಾರದರ್ಶಕ ಮತ್ತು ಪಕ್ಷಪಾತರಹಿತವಾಗಿರಬೇಕು ಎಂದೂ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿತು.

ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನ ಅಂತಿಮ ತೀರ್ಪು

ಮೇಲಿನ ಎಲ್ಲ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿದ ಕರ್ನಾಟಕ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನ ವಿಭಾಗೀಯ ಪೀಠವು ಮೇಲ್ಮನವಿಯನ್ನು ಭಾಗಶಃ ಪುರಸ್ಕರಿಸಿ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಆದೇಶಗಳನ್ನು ನೀಡಿತು:

1. ಕರ್ನಾಟಕ ಭೂ ಕಂದಾಯ ಕಾಯ್ದೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 94-A(2-A) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸಮಿತಿಯನ್ನು ರಚಿಸಿ 04-12-2023ರಂದು ಹೊರಡಿಸಿದ್ದ ಅಧಿಸೂಚನೆಯನ್ನು ರದ್ದುಪಡಿಸಿತು.

2. ಅದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ 26-12-2023ರಂದು ಹೊರಡಿಸಿದ್ದ ಸಮಿತಿಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ನಿರ್ಧಾರ ಮತ್ತು ಅರ್ಜಿಗಳ ಹಂಚಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಧಿಸೂಚನೆಯನ್ನೂ ರದ್ದುಪಡಿಸಿತು.

3. ನಿಯಮ 108-EE ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸಮಿತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನು ನೇಮಿಸಲು ವಸ್ತುನಿಷ್ಠ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಸೂಕ್ತ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವಂತೆ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿತು.

4. ನೇಮಕಾತಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಪಾರದರ್ಶಕವಾಗಿದ್ದು, ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅಥವಾ ಬಾಹ್ಯ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಸೂಚಿಸಿತು.

ಹೀಗಾಗಿ, ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸಮಿತಿಯ ರಚನೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಹೊರಡಿಸಿದ್ದ ಅಧಿಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ರದ್ದುಪಡಿಸಿದ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಶಾಸನಬದ್ಧ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಬಳಸಬೇಕು ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಅಥವಾ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸುವಂತಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಮಹತ್ವದ ಕಾನೂನು ತತ್ವವನ್ನು ಪುನರುಚ್ಚರಿಸಿತು.