ಕೈಬರಹ ತಜ್ಞರನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡದೆ, ಅವರ ವರದಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮಾತ್ರ ದಾಖಲೆಯ ಕರ್ತೃತ್ವವನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ: ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್

ಕೈಬರಹ ತಜ್ಞರನ್ನು ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡದೆ ಅವರ ವರದಿಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸುವಂತಿಲ್ಲ: ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್

ವಿವಾದಿತ ಪತ್ರ ಅಥವಾ ದಾಖಲೆಯು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವ್ಯಕ್ತಿಯಿಂದಲೇ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಎಂದು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಲು ಕೈಬರಹ ತಜ್ಞರ ವರದಿಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಅವಲಂಬಿಸುವಂತಿಲ್ಲ. ಆ ವರದಿಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ತಜ್ಞರನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಬೇಕು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಬೇಕು ಎಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮಹತ್ವದ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದೆ.

ಕೈಬರಹವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿಖರವಾದ ವಿಜ್ಞಾನವಲ್ಲ. ತಜ್ಞರ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶವಿರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ತಜ್ಞರ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಪ್ರತಿಪ್ರಶ್ನೆಯ ಮೂಲಕ ಪರೀಕ್ಷಿಸಿದ ನಂತರವೇ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಅದನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಬಹುದು ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ.

ಇಂತಹ ಕೈಬರಹ ತಜ್ಞರ ವರದಿಗಳು ಅಪರಾಧ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾ ಸಂಹಿತೆಯ ಕಲಂ 293ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ ಸ್ವೀಕಾರಾರ್ಹವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅವುಗಳನ್ನು ಇತರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳಂತೆ ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ತಿಳಿಸಿದೆ.

ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಗೆ ಪ್ರಚೋದನೆ ನೀಡಿದ ಆರೋಪದ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ, ಪತ್ನಿಗೆ ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ ಎನ್ನಲಾದ ನಾಲ್ಕು ಪತ್ರಗಳ ಕರ್ತೃತ್ವವನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಲು ಕೈಬರಹ ತಜ್ಞರ ವರದಿಯನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಆ ತಜ್ಞರನ್ನು ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡದಿರುವುದನ್ನು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿ, ಆರೋಪಿಯನ್ನು ಖುಲಾಸೆಗೊಳಿಸಿದೆ.

ಪ್ರಕರಣದ ಹಿನ್ನೆಲೆ

ಗೋವರ್ಧನ್ ಅವರು 21 ನವೆಂಬರ್ 1996ರಂದು ಅಂಜು ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾಗಿದ್ದರು. ಈ ದಂಪತಿಗೆ ಹೇಮಂತ್ ಎಂಬ ಮಗನಿದ್ದನು.

ವರದಕ್ಷಿಣೆ ಹಾಗೂ ಇತರ ವೈವಾಹಿಕ ವಿಚಾರಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಗೋವರ್ಧನ್ ಮತ್ತು ಅವರ ತಂದೆ ಅಂಜು ಅವರಿಗೆ ಕಿರುಕುಳ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂಬುದು ಪ್ರಾಸಿಕ್ಯೂಷನ್‌ನ ಆರೋಪವಾಗಿತ್ತು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಫೆಬ್ರವರಿ 2009ರಲ್ಲಿ ಅಂಜು ಅವರನ್ನು ವೈವಾಹಿಕ ಮನೆಯಿಂದ ಹೊರಹಾಕಲಾಗಿದ್ದು, ಅವರು ತಮ್ಮ ತಂದೆಯ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದರು ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು.

ನಂತರ ಅಂಜು ಅವರು ಪತಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಭಾರತೀಯ ದಂಡ ಸಂಹಿತೆಯ ಕಲಂ 498A, 406 ಮತ್ತು 323ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕರಣ ದಾಖಲಿಸಿದ್ದರು. ಕೌಟುಂಬಿಕ ಹಿಂಸೆಯಿಂದ ಮಹಿಳೆಯರ ರಕ್ಷಣೆ ಕಾಯ್ದೆ, 2005ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಕಾನೂನು ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಂಡಿದ್ದರು. ಅಲ್ಲದೆ, ಜೀವನಾಂಶಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು.

ಈ ಕಾನೂನು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ನಡುವೆಯೂ ಗೋವರ್ಧನ್ ಅವರು ಅಂಜು ಅವರಿಗೆ ಅವಾಚ್ಯ ಪದಗಳು ಮತ್ತು ಬೆದರಿಕೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ನಾಲ್ಕು ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದ್ದರು ಎಂಬುದು ಪ್ರಾಸಿಕ್ಯೂಷನ್‌ನ ಮತ್ತೊಂದು ಆರೋಪವಾಗಿತ್ತು.

18 ಜನವರಿ 2011ರಂದು ಅಂಜು ಅವರು ತಮ್ಮ ತಂದೆಯ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ಸುಟ್ಟ ಗಾಯಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗಿ ಮೃತಪಟ್ಟಿದ್ದರು.

ಅವರ ಸಾವಿಗೆ ಪತಿಯ ಕಿರುಕುಳವೇ ಕಾರಣವಾಗಿದ್ದು, ಅವರು ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಗೋವರ್ಧನ್ ಪ್ರಚೋದಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿ, ಅಂಜು ಅವರ ತಾಯಿ 2 ಫೆಬ್ರವರಿ 2011ರಂದು ದೂರು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದರು. ಇದರ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಭಾರತೀಯ ದಂಡ ಸಂಹಿತೆಯ ಕಲಂ 306ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕರಣ ದಾಖಲಿಸಲಾಯಿತು.

ವಿಚಾರಣಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಮತ್ತು ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನ ತೀರ್ಪು

ಪ್ರಾಸಿಕ್ಯೂಷನ್ ತನ್ನ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಲು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಗೋವರ್ಧನ್ ಅವರು ಅಂಜು ಅವರಿಗೆ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ ಎನ್ನಲಾದ ನಾಲ್ಕು ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿತ್ತು.

ಆ ಪತ್ರಗಳು ಗೋವರ್ಧನ್ ಅವರ ಕೈಬರಹದಲ್ಲಿವೆ ಎಂದು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಲು ಕೈಬರಹ ತಜ್ಞರ ವರದಿಯನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗಿತ್ತು.

ವಿಚಾರಣಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಪ್ರಾಸಿಕ್ಯೂಷನ್‌ನ ಸಾಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡು, 9 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2016ರಂದು ಗೋವರ್ಧನ್ ಅವರನ್ನು ಭಾರತೀಯ ದಂಡ ಸಂಹಿತೆಯ ಕಲಂ 306ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ದೋಷಿ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿತು. ಅವರಿಗೆ ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಕಠಿಣ ಕಾರಾಗೃಹ ಶಿಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ₹50,000 ದಂಡ ವಿಧಿಸಿತು.

ಈ ತೀರ್ಪನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ ಸಲ್ಲಿಸಲಾದ ಮೇಲ್ಮನವಿಯನ್ನು ರಾಜಸ್ಥಾನ ಹೈಕೋರ್ಟ್ 11 ಮೇ 2017ರಂದು ವಜಾಗೊಳಿಸಿ, ವಿಚಾರಣಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ತೀರ್ಪನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯಿತು.

ಇದರಿಂದ ಅಸಮಾಧಾನಗೊಂಡ ಗೋವರ್ಧನ್ ಅವರು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ಗೆ ಮೇಲ್ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.

ಕೈಬರಹ ತಜ್ಞರ ವರದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಾಕ್ಷ್ಯದ ಲೋಪ

ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಪ್ರಕರಣದ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದಾಗ, ವಿವಾದಿತ ನಾಲ್ಕು ಪತ್ರಗಳ ಕರ್ತೃತ್ವವನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಗಂಭೀರವಾದ ಸಾಕ್ಷ್ಯದ ಕೊರತೆ ಇರುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿತು.

ಪ್ರಾಸಿಕ್ಯೂಷನ್ ಕೈಬರಹ ತಜ್ಞರ ವರದಿಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರೂ, ಆ ವರದಿಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ತಜ್ಞರನ್ನು ವಿಚಾರಣಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸಿರಲಿಲ್ಲ.

ತನಿಖಾಧಿಕಾರಿಯು ತನಿಖೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಗೋವರ್ಧನ್ ಅವರ ಮಾದರಿ ಕೈಬರಹವನ್ನೂ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿರಲಿಲ್ಲ.

ಪತ್ರಗಳ ಕೈಬರಹವನ್ನು ಹೋಲಿಕೆ ಮಾಡಲು ಎರಡು ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅವುಗಳೆಂದರೆ, ಗೋವರ್ಧನ್ ಅವರು ಬಂಧನದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ತನಿಖಾಧಿಕಾರಿಗೆ ನೀಡಿದ್ದರು ಎನ್ನಲಾದ ಅರ್ಜಿ ಹಾಗೂ ಅವರ ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರ ತನಿಖಾಧಿಕಾರಿಗೆ ನೀಡಿದ್ದ ಪಾಕೆಟ್ ಡೈರಿ.

ಆದರೆ, ಈ ಎರಡೂ ದಾಖಲೆಗಳು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಗೋವರ್ಧನ್ ಅವರಿಂದಲೇ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಪ್ರಾಸಿಕ್ಯೂಷನ್ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹವಾಗಿ ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿರಲಿಲ್ಲ.

ಆದ್ದರಿಂದ, ವಿವಾದಿತ ಪತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಹೋಲಿಕೆಗಾಗಿ ಬಳಸಿದ ದಾಖಲೆಗಳ ನಡುವಿನ ಸಾಮ್ಯತೆಯನ್ನು ತಜ್ಞರು ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಆ ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಗೋವರ್ಧನ್ ಅವರೇ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿತು.

ಕೈಬರಹ ತಜ್ಞರನ್ನು ಪ್ರತಿಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸುವುದು ಕಡ್ಡಾಯ

ಕೈಬರಹ ತಜ್ಞರ ಅಭಿಪ್ರಾಯವು ಅಂತಿಮ ಅಥವಾ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಸಾಕ್ಷ್ಯವಲ್ಲ. ಕೈಬರಹ ಗುರುತಿಸುವ ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿರುವ ಮಿತಿಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಹಿಂದಿನ ತೀರ್ಪುಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿತು.

ಈ ಸಂಬಂಧ Magan Bihari Lal v. State of Punjab (1977) ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನೀಡಿದ್ದ ತೀರ್ಪನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿತು. ಕೈಬರಹ ತಜ್ಞರ ಅಭಿಪ್ರಾಯವೊಂದನ್ನೇ ಆಧರಿಸಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಅಪರಾಧಿ ಎಂದು ಘೋಷಿಸುವುದು ಸುರಕ್ಷಿತವಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅಂತಹ ಅಭಿಪ್ರಾಯಕ್ಕೆ ಇತರ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳ ಬೆಂಬಲ ಅಗತ್ಯವೆಂದು ಆ ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿ ಎಚ್ಚರಿಸಲಾಗಿತ್ತು.

ಅಲ್ಲದೆ, Patel Babubhai Manohardas v. State of Gujarat (2025) ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿನ ತೀರ್ಪನ್ನೂ ಪರಿಗಣಿಸಿತು. ಆ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಕೈಬರಹ ತಜ್ಞರನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡದೆ ಅವರ ವರದಿಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸುವುದರ ಕಾನೂನು ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಚರ್ಚಿಸಿತ್ತು.

ಪ್ರಸ್ತುತ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಈ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸಿದ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್, ಕೈಬರಹ ತಜ್ಞರ ವರದಿಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಲು ಬಯಸುವ ಪಕ್ಷವು ಆ ತಜ್ಞರನ್ನು ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಬೇಕು ಮತ್ತು ಎದುರು ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಪ್ರಶ್ನೆ ನಡೆಸುವ ಅವಕಾಶ ನೀಡಬೇಕು ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿತು.

ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಉಲ್ಲೇಖ

ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ತನ್ನ ತೀರ್ಪಿನ ಪ್ಯಾರಾಗ್ರಾಫ್ 23ರಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದೆ:

"ಹೀಗಾಗಿ, ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ದಾಖಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕೈಬರಹವು ಮತ್ತೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯದ್ದೇ ಎಂದು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಲು ಪ್ರಾಸಿಕ್ಯೂಷನ್ ಕೈಬರಹ ತಜ್ಞರ ವರದಿಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಲು ಬಯಸಿದರೆ, ಆ ಕೈಬರಹ ತಜ್ಞರನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯ. ಏಕೆಂದರೆ, ಕೈಬರಹ ಹೋಲಿಕೆಯು ಪರಿಪೂರ್ಣ ವಿಜ್ಞಾನವಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ವಿಭಿನ್ನ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಆ ವರದಿಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸುವ ಮೊದಲು ಕೈಬರಹ ತಜ್ಞರ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಪ್ರತಿಪ್ರಶ್ನೆಯ ಮೂಲಕ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯ. ಇಂತಹ ವರದಿಗಳು CrPC ಕಲಂ 293ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವೀಕಾರಾರ್ಹವಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ, ಇತರ ವರದಿಗಳಂತೆ ತಜ್ಞರನ್ನು ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕವೇ ಅವುಗಳನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಬೇಕು."

ಈ ಹೇಳಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸಾಕ್ಷ್ಯ ನಿಯಮವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ. ಅಂದರೆ, ಕೈಬರಹ ತಜ್ಞರ ವರದಿಯನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲಿಸುವುದಷ್ಟೇ ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅದರಲ್ಲಿರುವ ಅಭಿಪ್ರಾಯದ ಆಧಾರ, ವಿಧಾನ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಪ್ರಶ್ನೆಯ ಮೂಲಕ ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಬೇಕು.

ಆರೋಪಿಯ ಮೌನವನ್ನು ಅಪರಾಧದ ಪುರಾವೆಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ

ವಿಚಾರಣಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಮತ್ತು ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಗೋವರ್ಧನ್ ಅವರು CrPC ಕಲಂ 313ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಲಾದ ಹೇಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವಿವಾದಿತ ಪತ್ರಗಳನ್ನು ತಾವೇ ಬರೆದಿರುವುದನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನಿರಾಕರಿಸಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಅಂಶವನ್ನೂ ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದವು.

ಆದರೆ, ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಈ ಕಾರಣವನ್ನು ಒಪ್ಪಲಿಲ್ಲ.

ಅಪರಾಧವನ್ನು ಸಮಂಜಸವಾದ ಸಂದೇಹಕ್ಕೆ ಆಸ್ಪದವಿಲ್ಲದಂತೆ ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುವ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಪ್ರಾಸಿಕ್ಯೂಷನ್ ಮೇಲೆಯೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಆರೋಪಿಯ ಪ್ರತಿವಾದದಲ್ಲಿರುವ ಯಾವುದೇ ದೌರ್ಬಲ್ಯವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಪ್ರಾಸಿಕ್ಯೂಷನ್ ತನ್ನ ಸಾಕ್ಷ್ಯದ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ತಿಳಿಸಿತು.

ಆರೋಪಿಯು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ದಾಖಲೆಯ ಕರ್ತೃತ್ವವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನಿರಾಕರಿಸಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಆ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಆತನೇ ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಈ ಸಂಬಂಧ ತೀರ್ಪಿನ ಪ್ಯಾರಾಗ್ರಾಫ್ 24ರಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದ್ದು, ಆರೋಪಿಯ ಕಲಂ 313ರ ಹೇಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಮೌನ ಅಥವಾ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ನಿರಾಕರಣೆಯ ಕೊರತೆಯು ಪ್ರಾಸಿಕ್ಯೂಷನ್‌ನ ಸಾಕ್ಷ್ಯದ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಗೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಗೆ ಪ್ರಚೋದನೆ ನೀಡಿದ ಆರೋಪದ ಕುರಿತು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ

ಕೈಬರಹ ತಜ್ಞರ ವರದಿಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂಬುದರ ಜೊತೆಗೆ, ವಿವಾದಿತ ಪತ್ರಗಳ ವಿಷಯವನ್ನೂ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಪರಿಶೀಲಿಸಿತು.

ಆ ಪತ್ರಗಳು ಗೋವರ್ಧನ್ ಅವರಿಂದಲೇ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ ಎಂದು ಊಹಿಸಿದರೂ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿರುವ ವಿಷಯಗಳು ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಗೆ ಪ್ರಚೋದನೆ ನೀಡಿದ ಅಪರಾಧವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿತು.

ಪತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅವಾಚ್ಯ, ಅವಹೇಳನಕಾರಿ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಕಡೆ ಬೆದರಿಕೆಯ ಮಾತುಗಳಿದ್ದವು. ಆದರೆ ಅದೇ ಪತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪತ್ನಿಯೊಂದಿಗೆ ರಾಜಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಮತ್ತೆ ಒಟ್ಟಿಗೆ ವಾಸಿಸುವಂತೆ ಮನವಿ ಮಾಡಿರುವುದು, ಬಾಕಿ ಇರುವ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ಹಿಂಪಡೆಯುವಂತೆ ಕೋರಿರುವುದು ಕೂಡ ಕಂಡುಬಂದಿತ್ತು.

ಹೀಗಾಗಿ, ಪತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ಬೆದರಿಕೆಯ ಪದಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸದೆ, ಅವುಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಷಯ ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಭವನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ತಿಳಿಸಿತು.

ಅಂಜು ಅವರು ಎರಡು ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಪತಿಯಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವರ ವಿರುದ್ಧ ಕಾನೂನು ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂಬ ಅಂಶವನ್ನೂ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಪರಿಗಣಿಸಿತು.

ಪತ್ರಗಳ ವಿಷಯ, ಅವು ತಲುಪಿದ ಸಮಯ ಮತ್ತು ಅಂಜು ಅವರ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಯ ನಡುವೆ ನೇರವಾದ ಹಾಗೂ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಪ್ರಾಸಿಕ್ಯೂಷನ್ ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಗಮನಿಸಿತು.

ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಗೆ ಪ್ರಚೋದನೆ ನೀಡಿದ ಅಪರಾಧದ ಕಾನೂನು ಅಂಶಗಳು

ಭಾರತೀಯ ದಂಡ ಸಂಹಿತೆಯ ಕಲಂ 107ರ ಪ್ರಕಾರ, ಪ್ರಚೋದನೆ, ಅಪರಾಧ ಮಾಡಲು ಸಂಚು ರೂಪಿಸುವುದು ಅಥವಾ ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವುದು ಅಬೇಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಅಥವಾ ದುಷ್ಪ್ರೇರಣೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ.

ಕೇವಲ ವೈವಾಹಿಕ ಕಲಹ, ಅವಾಚ್ಯ ಪದಗಳ ಬಳಕೆ ಅಥವಾ ಬೆದರಿಕೆಯ ಮಾತುಗಳಿರುವುದರಿಂದಲೇ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಗೆ ಪ್ರಚೋದನೆ ನೀಡಿದ ಅಪರಾಧ ಸಾಬೀತಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆರೋಪಿಯ ನಡವಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಯ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧ ಹಾಗೂ ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಪ್ರಚೋದನೆಯ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಬೇಕು ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿತು.

ಈ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಪತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿದರೂ, ಗೋವರ್ಧನ್ ಅವರ ನಡವಳಿಕೆಯು ಕಲಂ 107ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ಪ್ರಚೋದನೆಯಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಪ್ರಾಸಿಕ್ಯೂಷನ್ ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿರಲಿಲ್ಲ.

ತೀರ್ಪಿನ ಪ್ಯಾರಾಗ್ರಾಫ್ 30ರಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್, ಪತ್ರಗಳು ಆರೋಪಿಯಿಂದಲೇ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರೂ, ಅವುಗಳ ವಿಷಯವು ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಗೆ ಪ್ರಚೋದನೆ ನೀಡಿದ ಅಪರಾಧದ ಅಗತ್ಯ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿತು.

ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನ ಅಂತಿಮ ತೀರ್ಪು

ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್, ವಿಚಾರಣಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಮತ್ತು ರಾಜಸ್ಥಾನ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ವಿವಾದಿತ ಪತ್ರಗಳ ಕರ್ತೃತ್ವವನ್ನು ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಹಾಗೂ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳ ಮೂಲಕ ಸಾಬೀತುಪಡಿಸದೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುವುದು ತಪ್ಪು ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು.

ಕೈಬರಹ ತಜ್ಞರನ್ನು ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡದಿರುವುದು ಮತ್ತು ಪತ್ರಗಳ ಕರ್ತೃತ್ವವನ್ನು ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಸಾಬೀತುಪಡಿಸದಿರುವುದು ಪ್ರಾಸಿಕ್ಯೂಷನ್‌ನ ಪ್ರಕರಣಕ್ಕೆ ಗಂಭೀರವಾದ ಹಿನ್ನಡೆಯಾಯಿತು.

ಅಲ್ಲದೆ, ಪತ್ರಗಳನ್ನು ನಿಜವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದರೂ ಅವುಗಳ ವಿಷಯವು ಭಾರತೀಯ ದಂಡ ಸಂಹಿತೆಯ ಕಲಂ 107 ಮತ್ತು 306ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಗೆ ಪ್ರಚೋದನೆ ನೀಡಿದ ಅಪರಾಧವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಹೇಳಿತು.

ಹೀಗಾಗಿ, ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮೇಲ್ಮನವಿಯನ್ನು ಪುರಸ್ಕರಿಸಿ, ವಿಚಾರಣಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಮತ್ತು ರಾಜಸ್ಥಾನ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನ ತೀರ್ಪುಗಳನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿತು. ಗೋವರ್ಧನ್ ಅವರನ್ನು ಕಲಂ 306ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಆರೋಪದಿಂದ ಖುಲಾಸೆಗೊಳಿಸಿತು.

ತೀರ್ಪಿನ ಕಾನೂನು ಮಹತ್ವ

ಈ ತೀರ್ಪು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕೆಳಗಿನ ಕಾನೂನು ತತ್ವಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತದೆ:

1. ವಿವಾದಿತ ದಾಖಲೆಯ ಕೈಬರಹವನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಆರೋಪಿಸಲು ಕೈಬರಹ ತಜ್ಞರ ವರದಿಯೊಂದೇ ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

2. ಕೈಬರಹ ತಜ್ಞರನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಿ, ಪ್ರತಿಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಬೇಕು.

3. ಹೋಲಿಕೆಗಾಗಿ ಬಳಸುವ ಮಾದರಿ ಕೈಬರಹದ ದಾಖಲೆಗಳೂ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಆರೋಪಿಯಿಂದಲೇ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಬೇಕು.

4. ಆರೋಪಿಯು CrPC ಕಲಂ 313ರ ಹೇಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಆರೋಪವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಪ್ರಾಸಿಕ್ಯೂಷನ್‌ನ ಸಾಕ್ಷ್ಯದ ಕೊರತೆಯನ್ನು ತುಂಬಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

5. ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಗೆ ಪ್ರಚೋದನೆ ನೀಡಿದ ಆರೋಪದಲ್ಲಿ, ಪತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ಪದಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸದೆ, ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಷಯ ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಭವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು.

ಪ್ರಕರಣದ ವಿವರಗಳು

ಪ್ರಕರಣದ ಹೆಸರು: Goverdhan v. State of Rajasthan

ನ್ಯಾಯಾಲಯ: ಭಾರತದ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್

ಪ್ರಕರಣ ಸಂಖ್ಯೆ: Criminal Appeal No. 1394 of 2017

ತಟಸ್ಥ ಉಲ್ಲೇಖ ಸಂಖ್ಯೆ: 2026 INSC 1190

ತೀರ್ಪಿನ ದಿನಾಂಕ: 3 ನವೆಂಬರ್ 2026

ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳು: ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಸಂದೀಪ್ ಮೆಹ್ತಾ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ದೇವೇಂದ್ರ ಕುಮಾರ್ ಉಪಾಧ್ಯಾಯ

ಸಂಬಂಧಿತ ಕಾನೂನು ನಿಬಂಧನೆಗಳು: ಭಾರತೀಯ ದಂಡ ಸಂಹಿತೆ, 1860ರ ಕಲಂ 107 ಮತ್ತು 306; ಅಪರಾಧ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾ ಸಂಹಿತೆ, 1973ರ ಕಲಂ 293 ಮತ್ತು 313; ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕ ಸುರಕ್ಷಾ ಸಂಹಿತೆ, 2023ರ ಕಲಂ 329.