ಪ್ರಕರಣದ ವಿವರಗಳು
ಪ್ರಕರಣದ ಹೆಸರು: ಯೂಸುಫ್ ವಿರುದ್ಧ ವಿಜ್ಞಾಪನ್ ಲೋಕೆ ದೆಹಲಿ ಅಡ್ವರ್ಟೈಸಿಂಗ್ ಕೋಆಪರೇಟಿವ್ ಗ್ರೂಪ್ ಹೌಸಿಂಗ್ ಸೊಸೈಟಿ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (Yusuf v. Vigyapan Loke Delhi Advertising CGHS Ltd.)
ನ್ಯಾಯಾಲಯ: ಭಾರತದ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್
ತೀರ್ಪಿನ ದಿನಾಂಕ: 06-11-2026
ಪ್ರಕರಣದ ಸಂಖ್ಯೆ: ಸಿವಿಲ್ ಅಪೀಲು (ವಿಶೇಷ ಅನುಮತಿ ಅರ್ಜಿ (ಸಿವಿಲ್) ಸಂಖ್ಯೆ 30778/2024ರಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ್ದು)
ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳು: ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ವಿಕ್ರಮ್ ನಾಥ್, ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಅಗಸ್ಟಿನ್ ಜಾರ್ಜ್ ಮಸಿಹ್ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಸಂದೀಪ್ ಮೆಹ್ತಾ.
ಪ್ರಕರಣದ ಹಿನ್ನೆಲೆ
ಈ ಪ್ರಕರಣವು ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾಮಗಾರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಬಾಕಿ ಹಣದ ವಸೂಲಾತಿ ಹಾಗೂ ಸಾಲಗಾರ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಬ್ಯಾಲೆನ್ಸ್ ಶೀಟ್‌ನಲ್ಲಿ (Balance Sheet) ನಮೂದಿಸಲಾದ ಬಾಕಿ ಮೊತ್ತವು ಕಾಲಮಿತಿ ಕಾಯ್ದೆಯ (Limitation Act, 1963) ಸೆಕ್ಷನ್ 18ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಲದ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯ ಲಿಖಿತ ಒಪ್ಪಿಗೆಯಾಗಬಹುದೇ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.
ದೂರುದಾರರಾದ ವಜೀರ್ ಹುಸೇನ್ ಅವರು 10-02-2000ರಂದು ದೆಹಲಿಯ ವಿಜ್ಞಾಪನ್ ಲೋಕೆ ದೆಹಲಿ ಅಡ್ವರ್ಟೈಸಿಂಗ್ ಕೋಆಪರೇಟಿವ್ ಗ್ರೂಪ್ ಹೌಸಿಂಗ್ ಸೊಸೈಟಿ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ನೊಂದಿಗೆ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾಮಗಾರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ದೆಹಲಿಯ ಮಯೂರ್ ವಿಹಾರ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬಹುಮಹಡಿ ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಿಸುವ ಕಾಮಗಾರಿಯನ್ನು ಅವರು ಕೈಗೊಂಡಿದ್ದರು.
2000ರಿಂದ 2003ರವರೆಗೆ ಸಲ್ಲಿಸಲಾದ ರನ್ನಿಂಗ್ ಬಿಲ್‌ಗಳ (Running Bills) ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ತನಗೆ ಬರಬೇಕಿದ್ದ ₹11,16,000 ಮೊತ್ತವನ್ನು ಹಾಗೂ ಶೇ. 9ರ ಬಡ್ಡಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ₹11,04,840 ಮೊತ್ತವನ್ನು ವಸೂಲಿ ಮಾಡಿಕೊಡುವಂತೆ 2014ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಸಿವಿಲ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾ ಸಂಹಿತೆಯ ಆದೇಶ XXXVIIರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಹಣ ವಸೂಲಾತಿ ಮೊಕದ್ದಮೆ ದಾಖಲಿಸಿದ್ದರು.
ಪ್ರತಿವಾದಿ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಆಕ್ಷೇಪಣೆ ಮತ್ತು ವಿಚಾರಣಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಆದೇಶ
ಮೊಕದ್ದಮೆಗೆ ಪ್ರತಿವಾದಿಯಾಗಿದ್ದ ಸೊಸೈಟಿಯು ಸಿವಿಲ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾ ಸಂಹಿತೆಯ ಆದೇಶ VII ನಿಯಮ 11ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ದಾವೆಯನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸುವಂತೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿತು.
2000ರಿಂದ 2003ರ ಅವಧಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಹಿವಾಟುಗಳ ಕುರಿತು 2014ರಲ್ಲಿ ಮೊಕದ್ದಮೆ ಹೂಡಿರುವುದರಿಂದ ಅದು ಕಾಲಮಿತಿಯನ್ನು ಮೀರಿದೆ ಎಂದು ಸೊಸೈಟಿ ವಾದಿಸಿತು. ಅಲ್ಲದೆ, ದಾವೆಯಲ್ಲಿ ಕಾರಣಕಾರ್ಯ (Cause of Action) ಬಹಿರಂಗವಾಗಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಹಣ ದುರುಪಯೋಗದ ಆರೋಪಗಳೂ ಇವೆ ಎಂದು ಆಕ್ಷೇಪಿಸಿತು.
ಆದರೆ, ವಿಚಾರಣಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು 06-01-2020ರಂದು ಸೊಸೈಟಿಯ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿತು.
ಸೊಸೈಟಿಯು 2004ರಿಂದ 2013ರವರೆಗಿನ ತನ್ನ ಬ್ಯಾಲೆನ್ಸ್ ಶೀಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಕಿ ಮೊತ್ತವನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ತೋರಿಸಿರುವುದನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಗಮನಿಸಿತು. ಈ ನಮೂದುಗಳು ಸಾಲದ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯ ಒಪ್ಪಿಗೆಯಾಗಿದ್ದು, ಹೊಸ ಕಾಲಮಿತಿಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿವೆ ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿತು.
ಬಿಲ್‌ಗಳ ನೈಜತೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಆಕ್ಷೇಪಣೆಗಳನ್ನು ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರಗಳ ಮೂಲಕ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಬೇಕಾದ ವಿಷಯಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿತು.
ದೆಹಲಿ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನ ತೀರ್ಪು
ವಿಚಾರಣಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಆದೇಶವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ ಸೊಸೈಟಿಯು ದೆಹಲಿ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಪರಿಷ್ಕರಣಾ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿತು.
04-11-2024ರಂದು ದೆಹಲಿ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಸೊಸೈಟಿಯ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ಪುರಸ್ಕರಿಸಿ, ಮೊಕದ್ದಮೆಯನ್ನು ಕಾಲಮಿತಿ ಮೀರಿದ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ತಿರಸ್ಕರಿಸಿತು.
ಬ್ಯಾಂಕ್ ದಾಖಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಹಣಕಾಸು ದಾಖಲೆಗಳು 2005ರ ನಂತರವೂ ದೂರುದಾರರಿಗೆ ಹಣ ಪಾವತಿಸಬೇಕಾದ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿತು.
ಈ ಆದೇಶವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ ಮೂಲ ದೂರುದಾರರ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ವಾರಸುದಾರರಾದ ಯೂಸುಫ್ ಅವರು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ಗೆ ಮೇಲ್ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.
ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮುಂದಿದ್ದ ಪ್ರಮುಖ ಕಾನೂನು ಪ್ರಶ್ನೆ
2004-05ನೇ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಬಾಕಿ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಸೊಸೈಟಿಯು ನಂತರದ ವರ್ಷಗಳ ಬ್ಯಾಲೆನ್ಸ್ ಶೀಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿಯೂ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿರುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಆ ನಮೂದುಗಳನ್ನು ಕಾಲಮಿತಿ ಕಾಯ್ದೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 18ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಲದ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯ ಒಪ್ಪಿಗೆಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದೇ?
ಅಂತಹ ದಾಖಲೆಗಳು ಲಭ್ಯವಿರುವಾಗ, ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸುವ ಮೊದಲೇ ಆದೇಶ VII ನಿಯಮ 11ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ದಾವೆಯನ್ನು ಕಾಲಮಿತಿ ಮೀರಿದೆ ಎಂದು ತಿರಸ್ಕರಿಸುವುದು ಸರಿಯೇ ಎಂಬುದನ್ನೂ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಪರಿಶೀಲಿಸಿತು.
ಕಾಲಮಿತಿ ಕಾಯ್ದೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 18ರ ಕಾನೂನು ತತ್ವ
ಕಾಲಮಿತಿ ಕಾಯ್ದೆ, 1963ರ ಸೆಕ್ಷನ್ 18ರ ಪ್ರಕಾರ, ಯಾವುದೇ ಹಕ್ಕು ಅಥವಾ ಆಸ್ತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ನಿಗದಿತ ಕಾಲಮಿತಿ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲು, ಯಾರ ವಿರುದ್ಧ ಹಕ್ಕು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆಯೋ ಆ ವ್ಯಕ್ತಿ ಅಥವಾ ಅವರ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಲಿಖಿತ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡು ಸಹಿ ಮಾಡಿದ್ದರೆ, ಆ ಒಪ್ಪಿಗೆಯ ದಿನಾಂಕದಿಂದ ಹೊಸ ಕಾಲಮಿತಿ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.
ಅಂದರೆ, ಸಾಲಗಾರನು ಈಗಾಗಲೇ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಸಾಲದ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಕಾಲಮಿತಿ ಮುಗಿಯುವ ಮೊದಲು ಲಿಖಿತವಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರೆ, ಸಾಲ ವಸೂಲಾತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹೊಸ ಕಾಲಮಿತಿಯನ್ನು ಲೆಕ್ಕಹಾಕಲು ಅವಕಾಶವಿದೆ.
ಆದರೆ, ಕೇವಲ ಬ್ಯಾಲೆನ್ಸ್ ಶೀಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಯಾವುದೋ ಮೊತ್ತವನ್ನು ತೋರಿಸಿರುವುದರಿಂದ ಮಾತ್ರ ಅದು ಸಾಲದ ಒಪ್ಪಿಗೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆ ನಮೂದು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಸಾಲದ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಂಬಂಧಿತ ದಾಖಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಭಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಧರಿಸಬೇಕು.
ಬ್ಯಾಲೆನ್ಸ್ ಶೀಟ್‌ನಲ್ಲಿನ ನಮೂದುಗಳ ಕುರಿತು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ
ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ತನ್ನ ಹಿಂದಿನ Asset Reconstruction Company (India) Ltd. v. Bishal Jaiswal ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ್ದ ತೀರ್ಪನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿತು. ಆ ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿಯ ಲೆಕ್ಕಪತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಲೆನ್ಸ್ ಶೀಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ನಮೂದುಗಳು ಸೆಕ್ಷನ್ 18ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಲದ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯ ಒಪ್ಪಿಗೆಯಾಗಬಹುದು ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು.
ಆದರೆ, ಬ್ಯಾಲೆನ್ಸ್ ಶೀಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ನಮೂದನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸುವ ಬದಲು, ಸಂಪೂರ್ಣ ಬ್ಯಾಲೆನ್ಸ್ ಶೀಟ್, ಅದರೊಂದಿಗೆ ಲಗತ್ತಿಸಿರುವ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು (Notes to Accounts) ಹಾಗೂ ಲೆಕ್ಕಪರಿಶೋಧಕರ ವರದಿಯನ್ನು (Auditor's Report) ಒಟ್ಟಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕೆಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ತಿಳಿಸಿತು.
ಇದೇ ಕಾನೂನು ತತ್ವವನ್ನು Axis Bank Ltd. v. Naren Sheth ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿಯೂ ಪುನರುಚ್ಚರಿಸಲಾಗಿತ್ತು.
ಪ್ರಸ್ತುತ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಸೊಸೈಟಿಯ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಹೇಳಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ (Bank Reconciliation Statements) ವಜೀರ್ ಹುಸೇನ್ ಕಾಂಟ್ರಾಕ್ಟರ್ ಅವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿದ್ದ ಮೂರು ಚೆಕ್‌ಗಳ ವಿವರಗಳು ದಾಖಲಾಗಿದ್ದವು.
ಇದಲ್ಲದೆ, ನಂತರದ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷಗಳ ಬ್ಯಾಲೆನ್ಸ್ ಶೀಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿಯೂ ₹21,79,134 ಮೊತ್ತವನ್ನು 2004-05ನೇ ಸಾಲಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಬಾಕಿ ಮೊತ್ತವೆಂದು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಸಲಾಗಿತ್ತು.
ಈ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಿದಾಗ, ದೂರುದಾರರಿಗೂ ಸೊಸೈಟಿಗೂ ನಡುವೆ ಹಣಕಾಸಿನ ವ್ಯವಹಾರ ಮತ್ತು ಸಾಲಗಾರ-ಸಾಲದಾತರ ಕಾನೂನು ಸಂಬಂಧ (Jural Relationship) ಇತ್ತು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಆಧಾರವಿದೆ ಎಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಗಮನಿಸಿತು.
ಸಾಲಗಾರನ ಹೆಸರನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ನಮೂದಿಸುವುದು ಕಡ್ಡಾಯವಲ್ಲ
ಸೆಕ್ಷನ್ 18ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಲದ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯ ಒಪ್ಪಿಗೆಯಾಗಲು ಸಾಲದಾತನ ಹೆಸರನ್ನು ಬ್ಯಾಲೆನ್ಸ್ ಶೀಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ನಮೂದಿಸಬೇಕೆಂಬ ನಿಯಮವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿತು.
ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ನಮೂನೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಒಪ್ಪಿಗೆ ನೀಡಬೇಕೆಂಬ ಕಡ್ಡಾಯವೂ ಇಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಸಂಬಂಧಿತ ಹಣಕಾಸು ದಾಖಲೆಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯವಹಾರದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಸಂದರ್ಭಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಿದಾಗ, ಸಾಲದ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಇನ್ನೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿರಬೇಕು.
ಪ್ರಸ್ತುತ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಹೇಳಿಕೆಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ಮೂರು ಚೆಕ್‌ಗಳ ವಿವರಗಳು, ಬ್ಯಾಲೆನ್ಸ್ ಶೀಟ್‌ನಲ್ಲಿನ ಬಾಕಿ ಮೊತ್ತ ಮತ್ತು ನಂತರದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅದೇ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿರುವುದು ದೂರುದಾರರ ವಾದಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತವೆ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿತು.
ದಾವೆ ತಿರಸ್ಕರಿಸುವ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳ ಆಳವಾದ ಪರಿಶೀಲನೆ ನಡೆಸುವಂತಿಲ್ಲ
ಸಿವಿಲ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾ ಸಂಹಿತೆಯ ಆದೇಶ VII ನಿಯಮ 11ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ದಾವೆಯನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸುವ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವಾಗ, ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಿ ಸಾಲದ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಇಲ್ಲವೆಂದು ಅಂತಿಮ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಬರಬಾರದು ಎಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ತಿಳಿಸಿತು.
ಆ ಹಂತದಲ್ಲಿ ದಾವೆಯಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ದಾಖಲೆಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಅರ್ಹವಾದ ಪ್ರಕರಣವಿದೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಮಾತ್ರ ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು.
ಬ್ಯಾಲೆನ್ಸ್ ಶೀಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಮೊತ್ತ ಮತ್ತು ದೂರುದಾರರು ವಸೂಲಿ ಮಾಡಲು ಕೋರಿರುವ ಮೊತ್ತದ ನಡುವಿನ ನಿಖರ ಸಂಬಂಧವೇನು, ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಎಷ್ಟು ಹಣ ಬಾಕಿಯಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿಚಾರಣೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಧರಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ.
ಹೀಗಾಗಿ, ಬ್ಯಾಲೆನ್ಸ್ ಶೀಟ್‌ನ ನಮೂದುಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ದೂರುದಾರರ ಹಕ್ಕನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸದಿದ್ದರೂ, ದಾವೆಯನ್ನು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿಯೇ ತಿರಸ್ಕರಿಸಲು ಅವು ಅಡ್ಡಿಯಾಗುತ್ತವೆ ಎಂಬುದು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಾಗಿತ್ತು.
ಕಾಲಮಿತಿ ಮೀರಿದ ಸಾಲದ ಕುರಿತು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವಿಳಂಬ ಕ್ಷಮಾಪಣಾ ಅರ್ಜಿ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ
ಕಾಲಮಿತಿ ಮೀರಿದ ಸಾಲವನ್ನು ನಂತರದ ಬ್ಯಾಲೆನ್ಸ್ ಶೀಟ್‌ನಲ್ಲಿನ ನಮೂದುಗಳ ಮೂಲಕ ಅನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಾಗಿ ವಿಳಂಬ ಕ್ಷಮಾಪಣಾ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ಪ್ರತಿವಾದಿ ಸೊಸೈಟಿಯ ವಾದವನ್ನೂ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ತಿರಸ್ಕರಿಸಿತು.
ಸೆಕ್ಷನ್ 18ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮಾನ್ಯವಾದ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಕಾಲಮಿತಿ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲು ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರೆ, ಆ ಒಪ್ಪಿಗೆಯ ದಿನಾಂಕದಿಂದ ಹೊಸ ಕಾಲಮಿತಿ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.
ಪ್ರತಿ ನಂತರದ ಮಾನ್ಯ ಒಪ್ಪಿಗೆಯೂ ಹೊಸ ಕಾಲಮಿತಿಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಬಹುದು. ಅಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ವಿಳಂಬ ಕ್ಷಮಾಪಣಾ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ತಿಳಿಸಿತು.
ಆದರೆ, ಮೂಲ ಕಾಲಮಿತಿ ಮುಗಿದ ನಂತರ ಮಾಡಲಾದ ಯಾವುದೇ ಸಾಮಾನ್ಯ ನಮೂದನ್ನು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ ಸೆಕ್ಷನ್ 18ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮಾನ್ಯವಾದ ಒಪ್ಪಿಗೆಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು. ಒಪ್ಪಿಗೆ ಕಾನೂನಿನ ನಿಗದಿತ ಅವಧಿಯೊಳಗೆ ಆಗಿರಬೇಕು.
ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನ ಪ್ರಮುಖ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಅಭಿಪ್ರಾಯ
ಬ್ಯಾಲೆನ್ಸ್ ಶೀಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಾಲದಾತನ ಹೆಸರನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ನಮೂದಿಸದಿದ್ದರೂ, ಇತರ ದಾಖಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಭಗಳೊಂದಿಗೆ ಪರಿಶೀಲಿಸಿದಾಗ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಸಾಲದ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದ್ದರೆ ಸೆಕ್ಷನ್ 18 ಅನ್ವಯಿಸಬಹುದು ಎಂಬ ತತ್ವವನ್ನು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಕೆಳಗಿನಂತೆ ವಿವರಿಸಿದೆ.
ಪ್ರಕರಣ: Yusuf v. Vigyapan Loke Delhi Advertising CGHS Ltd., ಭಾರತದ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್, 2026 INSC 1207, ಪ್ಯಾರಾ 14.
"Section 18 of the Limitation Act does not require that an acknowledgment be made to the name of the creditor specifically or be drawn up using a fixed format, so long as it acknowledges a subsisting liability. The only requirement is that the acknowledgment, when read in conjunction with the other circumstances surrounding the transaction, must indicate a subsisting jural relationship."
ಇದರ ಕಾನೂನು ಮಹತ್ವವೆಂದರೆ, ಸಾಲದಾತನ ಹೆಸರನ್ನು ಬ್ಯಾಲೆನ್ಸ್ ಶೀಟ್‌ನಲ್ಲಿ ನೇರವಾಗಿ ನಮೂದಿಸಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಒಂದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಸಾಲದ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯ ಒಪ್ಪಿಗೆಯನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಇತರ ದಾಖಲೆಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯವಹಾರದ ಸಂದರ್ಭಗಳ ಮೂಲಕ ಸಾಲಗಾರ ಮತ್ತು ಸಾಲದಾತರ ನಡುವಿನ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಕಾನೂನು ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಬೇಕು.
ಇದೇ ಪ್ರಕರಣದ ಪ್ಯಾರಾ 15ರಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಆದೇಶ VII ನಿಯಮ 11ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ದಾವೆ ತಿರಸ್ಕರಿಸುವ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪರಿಶೀಲನೆ ನಡೆಸಬಾರದು ಎಂಬುದನ್ನು ಹೀಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ.
"At the stage of considering an application under Order VII Rule 11 CPC, the Court ought not to have gone into the depths of evidence and conclusively determined the non-existence of liability."
ಈ ಅಭಿಪ್ರಾಯದ ಪ್ರಕಾರ, ದಾವೆಯನ್ನು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿಯೇ ತಿರಸ್ಕರಿಸುವ ಬದಲು, ಲಭ್ಯವಿರುವ ದಾಖಲೆಗಳು ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಅರ್ಹವಾದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುತ್ತವೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು. ಬಾಕಿ ಮೊತ್ತದ ನಿಖರತೆ ಮತ್ತು ವಸೂಲಾತಿಯ ಹಕ್ಕನ್ನು ವಿಚಾರಣೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಧರಿಸಬೇಕು.
ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನ ಅಂತಿಮ ತೀರ್ಪು
ಮೇಲಿನ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿದ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್, ದೆಹಲಿ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ದಾವೆಯನ್ನು ಕಾಲಮಿತಿ ಮೀರಿದೆ ಎಂದು ತಿರಸ್ಕರಿಸುವಲ್ಲಿ ತಪ್ಪು ಮಾಡಿದೆ ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿತು.
ಆದ್ದರಿಂದ, 04-11-2024ರಂದು ದೆಹಲಿ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ನೀಡಿದ್ದ ಆದೇಶವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿತು. ವಿಚಾರಣಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಮೊಕದ್ದಮೆಯನ್ನು ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸುವಂತೆ ಆದೇಶಿಸಿತು.
ಆದರೆ, ದೂರುದಾರರಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ₹11,16,000 ಹಾಗೂ ಬಡ್ಡಿಯನ್ನು ಪಾವತಿಸಬೇಕೆಂಬ ಅಂತಿಮ ತೀರ್ಮಾನವನ್ನು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನೀಡಲಿಲ್ಲ. ಹಣದ ನಿಖರ ಬಾಕಿ, ಚೆಕ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಲೆಕ್ಕಪತ್ರಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧ ಹಾಗೂ ದಾವೆಯ ಇತರ ಅರ್ಹತೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ವಿಚಾರಣಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಪರಿಗಣನೆಗೆ ಮುಕ್ತವಾಗಿಟ್ಟಿತು.
ಈ ಮೂಲಕ ಮೇಲ್ಮನವಿಯನ್ನು ಪುರಸ್ಕರಿಸಲಾಯಿತು.
ತೀರ್ಪಿನ ಕಾನೂನು ಮಹತ್ವ
ಈ ತೀರ್ಪು ಹಣ ವಸೂಲಾತಿ ಮೊಕದ್ದಮೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಲದಾತರು ಸಲ್ಲಿಸುವ ಇತರ ವಸೂಲಾತಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ.
ಕಂಪನಿ ಅಥವಾ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಬ್ಯಾಲೆನ್ಸ್ ಶೀಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಾಕಿ ಮೊತ್ತವನ್ನು ತೋರಿಸಿರುವುದು, ಇತರ ಸಂಬಂಧಿತ ಹಣಕಾಸು ದಾಖಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಭಗಳೊಂದಿಗೆ ಪರಿಶೀಲಿಸಿದಾಗ, ಕಾಲಮಿತಿ ಕಾಯ್ದೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 18ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಲದ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯ ಒಪ್ಪಿಗೆಯಾಗಬಹುದು.
ಅಂತಹ ಮಾನ್ಯವಾದ ಒಪ್ಪಿಗೆಯಿಂದ ಹೊಸ ಕಾಲಮಿತಿ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದೇ ರೀತಿ, ದಾವೆ ತಿರಸ್ಕರಿಸುವ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ನಡೆಸಿ ವಿವಾದಿತ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನೇ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿಸಬಾರದು.
ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಬ್ಯಾಲೆನ್ಸ್ ಶೀಟ್ ನಮೂದೂ ಸಾಲದ ಒಪ್ಪಿಗೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಈ ತೀರ್ಪಿನ ಅರ್ಥವಲ್ಲ. ಸಂಬಂಧಿತ ನಮೂದು, ಲಗತ್ತಿಸಲಾದ ವಿವರಣೆಗಳು, ಲೆಕ್ಕಪರಿಶೋಧಕರ ವರದಿ ಮತ್ತು ವ್ಯವಹಾರದ ಇತರ ಸಂದರ್ಭಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕು.
