ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ ಕಾಯ್ದೆ, 2023ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ ಮಂಡಳಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (Mediation Council of India) 2026ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 19ರಂದು ನವದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾರಂಭ ಮಾಡಿದ್ದು, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಹೆಜ್ಜೆಯಾಗಿದೆ.

ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ ಮಂಡಳಿಯ ಕಾರ್ಯಾರಂಭ

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಂಗದ ಮೇಲಿನ ಪ್ರಕರಣಗಳ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ವಿವಾದಗಳನ್ನು ಸೌಹಾರ್ದಯುತವಾಗಿ ಪರಿಹರಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ ಮಂಡಳಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (MCI) ತನ್ನ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದೆ.

ಕೇಂದ್ರ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯ ಸಚಿವಾಲಯವು 2026ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 19ರಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಮಂಡಳಿಯು ನವದೆಹಲಿಯ ಭಗವಾನ್ ದಾಸ್ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿರುವ ಭಾರತೀಯ ಕಾನೂನು ಸಂಸ್ಥೆಯ (Indian Law Institute) ಕಟ್ಟಡದಿಂದ ಕಾರ್ಯಾರಂಭ ಮಾಡಿದೆ.

ಮಂಡಳಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ ಡಾ. ರಾಜೀವ್ ಮಣಿ, ಕಾನೂನು ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಇಲಾಖೆಯ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಂಧಾನ ವಿಭಾಗದ ಜಂಟಿ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಅಜಯ್ ಕುಮಾರ್ ಅರೋರಾ ಹಾಗೂ ಇತರ ಹಿರಿಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಕಚೇರಿಯ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಆರಂಭಗೊಂಡವು.

ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ ಕಾಯ್ದೆ, 2023ರ ಮಹತ್ವ

ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ ಕಾಯ್ದೆ, 2023 (Mediation Act, 2023) ವಿವಾದಗಳನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಪರಿಹರಿಸಲು ಕಾನೂನು ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.

ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ, ವಿವಾದದಲ್ಲಿರುವ ಪಕ್ಷಗಳ ನಡುವೆ ಸಂವಾದವನ್ನು ಸುಗಮಗೊಳಿಸಲು ತಟಸ್ಥ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆದಾರರು ನೆರವಾಗುತ್ತಾರೆ. ಪಕ್ಷಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಒಪ್ಪಿಗೆಯ ಮೂಲಕ ವಿವಾದಕ್ಕೆ ಪರಿಹಾರ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತವೆ.

ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ತೀರ್ಪು ಪಡೆಯುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಸೂಕ್ತ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಯು ಸಮಯ ಮತ್ತು ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಉಳಿಸಲು ಹಾಗೂ ಪಕ್ಷಗಳ ನಡುವಿನ ವ್ಯವಹಾರಿಕ ಅಥವಾ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ನೆರವಾಗಬಹುದು.

ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ ಮಂಡಳಿಯ ಕಾರ್ಯಾರಂಭವು ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಬೆಂಬಲ ಒದಗಿಸುವ ಮತ್ತು ದೇಶದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಯನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ವಿವಾದ ಪರಿಹಾರ ವಿಧಾನವಾಗಿ ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.

ಮಂಡಳಿಯ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಉದ್ದೇಶ

ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ ಮಂಡಳಿಯ ಕಾರ್ಯಾರಂಭದಿಂದ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದು, ಸಾರ್ವಜನಿಕರಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಯ ಕುರಿತು ಅರಿವು ಮೂಡಿಸುವುದು ಮತ್ತು ವಿವಾದಗಳನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ಒಪ್ಪಿಗೆಯ ಮೂಲಕ ಪರಿಹರಿಸುವ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಸುವುದು ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶಗಳಾಗಿವೆ.

ಇದರ ಮೂಲಕ ಜನರು, ಉದ್ಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸೂಕ್ತ ವಿವಾದಗಳಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಯನ್ನು ಪರ್ಯಾಯ ಪರಿಹಾರ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ದೊರೆಯುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ.

ಆದಾಗ್ಯೂ, ಮಂಡಳಿಯ ಕಾರ್ಯಾರಂಭದಿಂದಲೇ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿನ ಪ್ರಕರಣಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ತಕ್ಷಣ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಎಲ್ಲ ವಿವಾದಗಳೂ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಪರಿಹಾರವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗದು. ಅದರ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವವು ಕಾನೂನು ಚೌಕಟ್ಟಿನ ಅನುಷ್ಠಾನ, ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಲಭ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ವಿಶ್ವಾಸದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ನ್ಯಾಯ ವಿತರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಮಹತ್ವದ ಹೆಜ್ಜೆ

ವಿವಾದಗಳನ್ನು ಸೌಹಾರ್ದಯುತವಾಗಿ ಪರಿಹರಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದು ನ್ಯಾಯವನ್ನು ಜನರಿಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ತಲುಪಿಸುವ ವಿಶಾಲ ಉದ್ದೇಶದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಯು ಸೂಕ್ತ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಬಹುದು.

ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ ಮಂಡಳಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾದ ಕಾರ್ಯಾರಂಭವು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ ಆಧಾರಿತ ವಿವಾದ ಪರಿಹಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗಿದೆ.

ಮೂಲ: ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯ ಸಚಿವಾಲಯದ ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರಕಟಣೆ, 19 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026.

ಕಾನೂನು ಉಲ್ಲೇಖ: ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ ಕಾಯ್ದೆ, 2023 (Mediation Act, 2023).